شايد تاكنون كمتر كسي باشد كه گزندي از موريانه ها به وسايل چوبي خانه اش يا كتاب هايش وارد نيامده باشد.اگر از اين قبيل افراديد كه از آسيب موريانه ها در امان مانده ايد خدا را شكر كنيد. ما كه در شهرمان از گزند آن ها در امان نيستيم.

تا كنون مبارزه بيولوژيكى به شيوه طعمه گذارى با هدف نابودى ملكه به عنوان مؤثرترين شيوه كشف شده براى مقابله با اين حشره به كار رفته است.

آسيب رساندن به بناهاى تاريخى از طريق حشره موريانه، معضلى است كه هم اكنون شهرهاى اصفهان و يزد را تهديد مى كند. در شهر يزد به خصوص موريانه خاكى كه بزرگتر و خطرناك تر از نوع موريانه چوب است، شيوع زيادى دارد. اما پيچيدگى و سازگارى اين حشره با تغييرات محيطى تاكنون مقابله با آن را با مشكل روبرو ساخته است. اين حشره سالانه نزديك به ۳۵ ميليون تخم مى گذارد و از شعاع ۱۵ كيلومترى بوى چوب را تشخيص مى دهد.

 سه عامل حياتى براى زندگى موريانه يعنى رطوبت، تاريكى و گرما ( درجه حرارت ثابت) وجود دارد و مى توان با تغيير هر يك از اين سه شيوه امكان زندگى اين حشره را در محيط از بين برد. سم زنى، ايجاد ارتعاشات صوتى با فركانسهاى خاص كه باعث عصبانيت، اختلال در زندگى اين حشره، رسيدن پيغام هاى اشتباه به كارگران و سربازان و در نهايت جنگ ميانشان و نابودى آنها شود از جمله اين شيوه هاست اما نقص اين نوع مبارزه در اين است كه در نهايت ملكه از بين نمى رود و در نتيجه توليدمثل و بقاى حشره ادامه مى يابد.  

در شيوه مبارزه با سم يا صوت حداكثر كارگرها و سربازها مى ميرند و با پيغامى كه به بقيه و همين طور ملكه مى رسد آن ها از منطقه براى مدتى فرارى مى شوند اما درشيوه طعمه گذارى يا بيولوژيكى، طعمه يعنى سلولز آغشته به نوعى سم پودرى شكل پايدار، براى ملكه فرستاده مى شود.

پيچيدگى زندگى موريانه تا آنجاست كه حتى در زمان نابودى كامل وقتى تنها دو حشره نر باقى مى مانند يكى از آنها كه ضعيف تر است تغيير جنسيت داده و به ماده تبديل مى شود. به همين دليل نابودى كامل آنها تا رسيدن به ملكه از اهميت خاصى برخوردار است.

 

زندگي موريانه ها

مطالعه در کشور عجيب، منظم و دو سه ميليوني موريانه ها، همچنين بررسي ارتباط دائم آنها با يکديگر، بيانگر اين حقيقت است که موريانه ها هم حرف مي زنند و هم زبان مخصوص به خود دارند.

لانه موريانه ها که نيمي از آن در زير زمين و نيمي از آن روي زمين است، مخروطي شکل و با ارتفاع شش الي هشت متر از دور ديده مي شود. در هر يک از اين لانه ها يک ملکه وجود دارد که حدود ده تا پانزده سال عمر مي کند و هر سال تعداد فرزندان وي زياد مي شود. چرا که ملکه هر دو ثانيه يک تخم مي گذارد.

ساختمان خانه موريانه ها از داراي چندين طبقه است که در ورودي آن، برخلاف ساختمان هاي بشري، در بالاي عمارت قرار دارد. طبقات و ساختمان خانه موريانه ها به شرح زير است:

طبقه دوم: خوابگاه تابستاني کارگران.

طبقه سوم: اطاق نهار خوري تابستاني.

طبقه چهارم: انبار آذوقه.

طبقه پنجم: سرباز خانه.

طبقه ششم: مقر تابستاني ملکه.

طبقه هفتم: انبار تره بار.

طبقه هشتم: آغل حيوانات شيرده . (موريانه ها شته درختان را اسير کرده، به لانه خود برده، از آنها مراقبت مي کنند و از شيره و عصاره اي که اين شته ها مي سازند، استفاده مي کنند.)

طبقه نهم: اطاق بچه ها.

طبقه دهم: اطاق بازي.

طبقه يازدهم: بيمارستان و تأسيسات پزشکي.

طبقه دوازدهم: خوابگاه زمستاني کارگران و گورستان.

طبقه سيزدهم: مقر زمستاني ملکه.

اگر اين کشور عجيب دو سه ميليوني را خطري تهديد کند، بلافاصله همه موريانه ها به وسيله ماموران انتظامات يا فرد مطلع با خبر شده و آماده مقابله با خطر مي گردند.

تعويض موريانه نگهبان و احوالپرسي آنان

سربازان نگهبان در ورودي به لانه، به پاسداري مشغول اند و لحظه اي غفلت نمي کنند. اين سربازان ريز به محض احساس خطر، ديگران را خبر مي کنند. نگهبانان در فواصل معين و دقيق عوض مي شوند، از اينجا مي توان استنباط نمود که موريانه داراي قادر به تشخيص وقت است. همچنين از نزاکت و ادب نيز بي بهره نيستند، هنگامي که همديگر را ملاقات مي کنند، به هم نزديک شده و بيني به همديگر مي مالند. مثل اينکه مي خواهند يکديگر را بشناسند يا سلام و احوالپرسي کنند. پس از آن خداحافظي کرده و به راه خود ادامه مي دهند.

اعلام خطر موريانه ها

موريانه ها براي اينکه خطر را به سايرين اطلاع دهند، سرشان را به ديواره چوبي لانه خود ميکوبند، در نتيجه ارتعاشي در داخل محفظه خالي درخت ايجاد شده و ساير موريانه ها آگاه مي گردند. دارکوب ها وقتي مي خواهند به طعام لذيذي از موريانه دست يابند، چند بار به درخت پوسيده اي نوک مي زنند، ضربه هاي وارده در داخل حفرات و لانه موريانه ها ارتعاشاتي شبيه به آنچه گفته شد، به وجود مي آورد و موريانه ها به خيال اينکه خطري آنها را تهديد مي کند، از يک سمت لانه راه فرار اختيار مي کنند. اما دارکوب با زبان باريک و چسبناک خود راه را بر آنها مي بندد و دام چرب و نرمي برايشان مي گستراند.

 

گفتگو با گرسنه ها

موريانه ها مانند مورچه ها در تمام امور با هم همکاري مي کنند. اين همکاري دلالت بر ارتباط مستقيم و دقيق همه آنها با يکديگر دارد. به عنوان مثال در جامعه موريانه ها گرسنه وجود ندارد. يعني گرسنه با سير تماس مي گيرد و احتياج خود را با او در ميان مي گذارد. خميري که موريانه هاي مأمور تهيه غذا از چوب مي سازند، پيش از آن که کاملاً هضم شود، از ده معده مختلف عبور مي کند. تقسيم آن بنا بر قاعده بسيار صحيحي انجام مي گيرد. هر قدر موريانه اي گرسنه تر باشد، از محتواي" معده اجتماع" خود کمتر به ديگران مي دهد و در عوض از عابرين، بيشتر خوراک هضم شده مي گيرد. اگر موريانه اي که بسيار گرسنه است، با موريانه اي که گرسنه تر از خود او است برخورد نمايد، بدون تأمل، قسمتي از غذاي کمي که در معده دارد را به او مي دهد. بدين طريق شرايط تغذيه در تمام کشور موريانه ها يکسان است. در جوار موريانه هاي سير موريانه گرسنه اي وجود ندارد. در کشور آنها فقير و ثروتمند نيست. آنها با اين روش بسيار هوشمندانه و ساده، جامعه کاملي را بنا نهاده اند . به علاوه بد نيست بدانيم که تشکيلات جامعه مورچه ها و زنبورها هم همين طور است.

منابع: سايت هاي ايران زمين و تبيان